آموزش کار با نرم‌افزار OKM Visualizer 3D؛ از وارد کردن داده تا تحلیل نهایی

در این مقاله راهنمای کاملی برای استفاده از نرم‌افزار OKM Visualizer 3D Studio ارائه می‌کنیم. مخاطب این راهنما اپراتورهای فلزیاب و کاربران اسکنرهای تصویری OKM هستند. ابتدا به مراحل آماده‌سازی داده و وارد کردن آن می‌پردازیم، سپس گام‌به‌گام نحوه تعریف هندسه اسکن، نمایش دو بعدی و سه بعدی، تغییر نما، تنظیم رنگ‌بندی و ابزارهای تحلیل را تشریح می‌کنیم. در هر مرحله مشخص می‌کنیم که کدام کارها در دستگاه اسکنر (در حین برداشت) انجام می‌شود و کدام در نرم‌افزار پس از انتقال داده. همچنین نکات کلیدی درباره نشانه‌گذاری، اندازه‌گیری موقعیت و محدودیت‌های احتمالی و تهیه گزارش نهایی اشاره می‌شود. منابع اصلی این مقاله مستندات رسمی OKM شامل دفترچه Visualizer 3D و صفحات پشتیبانی آن است.

۱. آماده‌سازی و وارد کردن داده اسکن

پیش از شروع کار با نرم‌افزار، باید داده‌های اندازه‌گیری شده توسط فلزیاب یا اسکنر سه‌بعدی OKM را آماده کنیم. در خود دستگاه اسکنر (نظیر OKM Rover C4، OKM eXp یا Fusion Pro) باید محدوده اسکن دلخواه را تعریف و عملیات اسکن را انجام دهید. کاربر معمولاً به این موارد توجه می‌کند:

• تعیین اندازه و شبکه اسکن: عرض و طول میدان مورد بررسی (مثلاً تعداد خطوط اسکن و فاصله نقاط) بر حسب نیاز هدف و زمین انتخاب می‌شود.
• اطمینان از پوشش کامل منطقه: مسیرهای اسکن باید هم‌پوشانی داشته باشند تا فضای خالی بین خطوط وجود نداشته باشد.
• حفظ شرایط ثابت: ارتفاع مشخص کویل (یا دستگاه) نسبت به زمین و سرعت یکنواخت هنگام برداشت رعایت شود.
• یادداشت مختصات یا GPS (در صورت وجود): اگر دستگاه یا پارامترهایی GPS-دار است، ذخیره مختصات منطقه می‌تواند بعداً مفید باشد.

پس از انجام اسکن و ذخیره فایل‌های اسکنر (برای مثال فایل‌های حرفه‌ای OKM)، نرم‌افزار Visualizer 3D Studio را اجرا کنید. مراحل کلی وارد کردن داده به شرح زیر است (طبق مستندات رسمی OKM):

1. ایجاد پروژه جدید و انتخاب دستگاه: در نرم‌افزار روی دکمه Import (یا منوی File › Import) کلیک کنید تا جادوگر وارد کردن داده (Import Wizard) باز شود. در اولین پنجره، مدل دستگاه OKM خود را از فهرست انتخاب کنید. (اگر لایسنس Visualizer شما محدود است، ممکن است فقط مدل شما نمایش داده شود.) سپس Next را بزنید.

2. انتخاب روش انتقال: بسته به اسکنری که دارید، روش اتصال به کامپیوتر را انتخاب کنید. معمولاً Wireless via Bluetooth یا Wired via USB است.

   • اگر بلوتوث: لیست درایورهای بلوتوث ظاهر می‌شود. اینترفیس صحیح را انتخاب و Next بزنید.
   • اگر با کابل USB: (صفحه مربوط به USB در مستندات مشابه بلوتوث عمل می‌کند؛ به دفترچه دستگاه مراجعه کنید.)

3. انتخاب حالت کاری دستگاه: در مرحله بعد، از فهرست Operating Mode حالتی را انتخاب کنید که در دستگاه اسکنر هنگام برداشت استفاده کرده‌اید (مثلاً حالت Ground Scan، Tunnel Scan و غیره). این تنظیم به نرم‌افزار کمک می‌کند تا داده‌ها را درست تفسیر کند.

4. وارد کردن مشخصات پروژه (Project Information): در این گام اطلاعات اولیه پروژه را وارد کنید. حداقل یک عنوان پروژه (Project Title) و ابعاد اسکن (Scan Field Length & Width) را وارد نمایید. مثلاً نامی مثل «اسکن تالار مرکزی» به همراه طول و عرض منطقه (بر حسب متر یا سایر واحد). وارد کردن این ابعاد برای تحلیل‌های بعدی ضروری است. می‌توانید توضیحات اضافی، مختصات GPS، نوع محیط یا ابزار خاص را هم در قسمت توضیحات بنویسید. به‌عنوان مثال:

   Project Title: Kavir C4 Scan
   Field Length: 20.00 m
   Field Width: 15.00 m
   Notes: GPS: 35.689N, 51.389E
   

5. انتخاب نوع خاک (Soil Type): یکی از مراحل مهم وارد کردن داده، انتخاب دسته خاک است. عمق کالیبره‌شده عمق‌یابی بر اساس پارامترهای خاک محاسبه می‌شود. در این پنجره انواع از پیش‌تعریف‌شده خاک (Sand, Clay, Soil (Loam)، غیره) یا خاک‌های سفارشی را انتخاب کنید. انتخاب دقیق، به نزدیک شدن عمق تخمین‌زده به واقعیت کمک می‌کند. پس از آن Finish یا OK را بزنید تا نرم‌افزار داده را از دستگاه دریافت کند. (در این مرحله ویژوالایزر معمولاً با دستگاه ارتباط برقرار کرده و داده اسکن ذخیره‌شده را ایمپورت می‌کند.                 
   

6. شروع انتقال داده: پس از تایید نهایی، نرم‌افزار به دستگاه وصل می‌شود و داده‌های اسکن را دریافت می‌کند. ممکن است زمان انتقال بسته به حجم داده طول بکشد. وقتی انتقال کامل شد، اسکن سه‌بعدی بارگذاری می‌شود و تصویر اسکن روی صفحه ظاهر می‌شود.

نکته: اگر عملیات وارد کردن با خطا مواجه شد، مطمئن شوید که ارتباط بلوتوث/USB درست برقرار است و در منوی دستگاه هم حالت صحیح انتخاب شده است. همچنین چک کنید دستگاه و نرم‌افزار هردو نسخه‌های سازگار داشته باشند.

۲. تعریف هندسه اسکن و تنظیم اولیه

پس از ورود داده، در نرم‌افزار OKM Visualizer 3D محیط کاری از چند پنل تشکیل شده است (شامل نوارابزار بالا، نوارسمت راست و چپ و منطقه نمایش). اکنون باید هندسه و نمای ابتدایی اسکن را تنظیم کنیم:

• تعریف ابعاد و تعداد خطوط اسکن: معمولاً پیش‌تر طول و عرض اسکن را وارد کردید. در صورت نیاز، می‌توانید در تنظیمات Scan Information / Characteristics ابعاد دقیق‌تر، تعداد خطوط و فاصله بین نقاط را بررسی کنید. این اطلاعات باید مطابق دیتای دستگاه باشند. (برخی دستگاه‌ها کل ابعاد را خود ثبت می‌کنند.)
• نمای دوبعدی (Top View): با کلیک روی آیکن‌های نمای Top یا Bird’s Eye در نوارابزار یا با کلید میانبر، نمای فوقانی اسکن را ببینید. این نما به شما نقشه شدت سیگنال در هر نقطه اسکن را نشان می‌دهد.
• نمای سه‌بعدی (3D View): با دبل‌کلیک کردن یا انتخاب وضعیت 3D View، اسکن به صورت مدل سه‌بعدی (پشته‌ای از رنگ‌ها یا بازتاب‌ها) نمایش داده می‌شود. روی دکمه Mesh/Wireframe کلیک کنید تا داده‌ها به صورت مش سه‌بعدی یا رنگی دیده شوند.
• چرخش و مقیاس: برای چرخش مدل سه‌بعدی، دکمه‌ها یا کلیدهای ماوس را استفاده کنید (کلید چپ برای چرخش، چپ+راست برای زوم و کلید وسط یا Ctrl+چپ برای حرکت). منوی Transformations/Views ابزارهایی مانند چرخش 90 درجه، میراژ و مقیاس خطی را دارد. با کلیدهای XYZ مدل را بچرخانید تا به زاویه دلخواه برسید.
• تنظیم رنگ‌بندی: در پنل Visualization می‌توانید طرح رنگی را تغییر دهید. مثلاً با رنگ‌های پیش‌فرض، اغلب رنگ‌های گرم (قرمز-زرد) نشان‌دهنده نواحی با سیگنال قوی‌تر (فلزات یا خاک معدنی) و رنگ‌های سرد (آبی) نشان‌دهنده حفره، آب یا خاک نرمال هستند. منوی Visualization (یا بخش Color Map) امکان تغییر طیف رنگ و کنتراست را می‌دهد. این رنگ‌بندی فقط نمایشی است و داده اصلی را تغییر نمی‌دهد.
• ذخیره چیدمان اولیه: قبل از شروع تحلیل، نمای دلخواه خود (زاویه، رنگ، نور) را تنظیم کنید. اگر این نحوه نمایش را در آینده می‌خواهید حفظ کنید، هنگام ذخیره اسکن گزینه Transformations و Visualization را علامت بزنید تا این تنظیمات همراه فایل ذخیره شوند.

۳. بررسی و نشانه‌گذاری داده‌ها

اکنون داده اسکن در نرم‌افزار بارگذاری شده است و می‌توانیم تحلیل را آغاز کنیم:

• تشخیص کلی اسکن: ابتدا به تصویر کامل نگاه کنید و بدانید چه نوع هدفی را جستجو می‌کنید (گنبد، حفره، آب). معمولاً نواحی آبی مبین فضاهای خالی یا آب، نواحی گرم (قرمز/نارنجی) نمایانگر خاک معدنی یا اجسام فلزی هستند.
• بررسی تکرارپذیری سیگنال (Cross Sweep): با کویل مجازی (نشانگر موس) یک بار اسکن را در جهت X و یک بار در Y مجدداً بررسی کنید تا محل احتمالی هدف را پیدا کنید. نقطه تلاقی بیشترین سیگنال‌ها احتمال محل هدف را نشان می‌دهد (Pinpointing).
• Bookmarks (نشانگرها و یادداشت‌ها): اگر نقاط یا جزئیات مهمی دیدید، از ابزار Bookmarks استفاده کنید تا روی آن نقطه یادداشت‌گذاری نمایید. این برچسب‌ها به شما امکان می‌دهد اطلاعاتی مثل ایده هدف یا مشاهدات را ذخیره کنید و در گزارش نهایی وارد شود.
• عوامل محیطی (Soil Effects): اگر خاک بسیار معدنی است یا چند هدف در یک اسکن دارید، دقت عمق‌یابی کاهش می‌یابد. بررسی کنید که آیا Color Map با آنچه انتظار دارید منطبق است. در نرم‌افزار به فیلترهای Modifiers دسترسی دارید که می‌توانند داده‌ها را صاف یا فیلتر کنند؛ مثلاً حذف ناگهانی نویز.

۴. تحلیل دو بعدی و سه بعدی

نرم‌افزار Visualizer 3D چندین نما برای بررسی اسکن ارائه می‌دهد:

• Top View: نقشه حرارتی (Heat map) یا کنتورِ شدت در نمای بالاسری. کاربردی برای دیدن پهنه هدف در امتداد سطح.
• 3D View: مدل سه‌بعدی از اسکن. نقاط با ارتفاع یا رنگ متناسب نشان داده می‌شود. قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه دارد.
• East/West/North/South Views: نماهای جانبی سه‌بعدی (مقطع‌ها) برای بررسی شکل دقیق حفره یا شیء از کنار.
  

برای ۲ بعدی و ۳ بعدی:

1. به منوی View > 2D/3D بروید یا از آیکن‌های نوارابزار استفاده کنید.

2. Top View: برای مشاهده نقشه رنگی اسکن بالاسری. معمولاً یک رنگ‌بندی یکسان در کل صفحه است.

3. 3D View: یک مدل چندضلعی (Mesh) یا Surface Rendering از اسکن دیده می‌شود. با استفاده از گزینه‌های نمایش می‌توانید مقیاس شبکه (Resolution) و نوع رندر (مثلاً Mesh یا Solid) را تغییر دهید.

4. Cutaways (برش‌ها): گاهی اسکنر قابلیت ایجاد برش افقی (چند متر عمق) یا عمودی را دارد تا اهداف را از میانه درک کنید. (در صورت پشتیبانی دستگاه، در نرم‌افزار می‌توانید برش‌های ارتفاعی ایجاد کنید.)

5. چرخش و حرکت: با موس روی تصویر سه‌بعدی کلیک کنید:

   • «کشیدن» با کلید چپ = چرخش مدل (Rotate).
   • «کشیدن» با کلید Ctrl + چپ = زوم (ترکیبی از بالا/پایین).
   • «کشیدن» با کلید راست = جابجایی افقی/عمودی (Pan).
   • دکمه‌های View Wizard (نظیر کوچک‌نمایش نماها) برای تنظیم خودکار زاویه‌ای مناسب نیز وجود دارد.
   • منوی Transformations به شما اجازه می‌دهد اسکن را دقیقاً بچرخانید یا اندازه مقیاس را تغییر دهید (مثلاً Rotate X axis 90°, Scale uniformly و غیره).

6. نمایش پارامترها و مقیاس: معمولاً Visualizer 3D محور عمق را در کنار مدل نشان می‌دهد (مثلاً 0 تا عمق اسکن). با حرکت نشانگر روی تصویر، مختصات سه‌بعدی (X,Y,Z) و مقدار سیگنال در محل نشان داده می‌شود.

7. رنگ‌بندی: در بخش Visualization می‌توانید طرح رنگ (Color Map) را تغییر دهید. برای مثال، تبدیل از طیف «کوسال-گرمال (Thermal)» به «دوی-ملبورن (Earth)» یا معکوس کردن رنگ‌ها. تغییر رنگ فقط نما را قوی‌تر می‌کند و هیچ داده‌ خامی را تغییر نمی‌دهد.

هشدار: تصویر سه‌بعدی صرفاً یک نمایش از داده است و به تنهایی جنس یا ماهیت حفره/فلز را اثبات نمی‌کند. رنگ‌ها به نسبت سطح سیگنال هستند و عوامل دیگر (مانند میدان مغناطیسی زمین یا قطعات کوچک فلزی پراکنده) می‌توانند تفسیر را پیچیده کنند. تحلیل نهایی باید با دقت و در نظر گرفتن اطلاعات محیطی انجام شود.

 

۵. ابزارهای تحلیل و فیلترها (Modifiers)

برای بهبود نتایج اسکن می‌توانید از ابزارهای زیر استفاده کنید:

• Modifiers (فیلترها): در بخش Modifiers می‌توانید الگوریتم‌های مختلفی را بر داده‌های اسکن اعمال کنید. به عنوان مثال:

  • Filter Noise: حذف نویز ناخواسته.
  • Smoothness: هموار کردن ناهمواری‌های کوچک.
  • Outlier Removal: حذف نقاط پرت.
  • Trend Removal: جبران افق غیرمسطح.

  این اعمال ریاضی مستقیماً داده‌ها را ویرایش می‌کنند تا تصویر با کیفیت‌تری داشته باشید. حتماً بعد از اعمال هر Modifier، نتیجه را بررسی کنید تا از حذف اطلاعات مهم جلوگیری شود.

• Visualization Options: در منوی Visualization گزینه‌هایی برای تنظیم وضوح (Resolution)، حداکثر عمق قابل نمایش و خطوط هاشور (Wireframe) وجود دارد. این گزینه‌ها فقط جنبه نمایشی دارند و امکان نمایش واضح‌تر (مثلاً سطوح صاف یا شبکه مش) را فراهم می‌کنند.

• Normalization: در برخی نسخه‌ها، گزینه‌هایی برای نرمال‌سازی مقادیر بین دو سطح مشخص قابل انتخاب است (مثلاً تنظیم اسپن سیگنال بین 0 تا 100٪).

• لایه‌های اضافی (Layers): اگر داده‌های دیگری مانند نقشه مختصات مکان‌های جغرافیایی یا خط‌کشی شبکه دارید، برخی ابزار امکان وارد کردن لایه تصویری یا GIS را فراهم می‌کنند.

۶. یادداشت‌گذاری و اندازه‌گیری

برای مستندسازی یافته‌ها و تخمین ابعاد:

• Bookmarks (نشانگرها): همانطور که گفته شد، می‌توانید نقاط یا نواحی مهم را نشانه‌گذاری کنید. در Bookmarks نام یا توضیح هر نشانه (مثلاً «محل ورود تونل») را می‌نویسید.
• نشانگرها در PDF: زمانی که گزارش PDF می‌گیرید، هر نشانگر با توضیح آن در انتهای گزارش لیست می‌شود.
• Depth & Position: با استفاده از ابزار Measure (اگر موجود باشد) می‌توانید فاصله یا عمق بین دو نقطه را اندازه بگیرید. در پنجره‌ی Visualization برای هر نقطه مختصات X,Y و Z (عمق) نشان داده می‌شود. توجه داشته باشید که عمق تخمینی وابسته به انتخاب نوع خاک و کیفیت اسکن است.
• محدودیت عمق: اسکن‌های سه‌بعدی OKM معمولاً چند متری (مثل 5 تا 6 متر) عمق‌نمایی می‌کنند. در خاک‌های بسیار معدنی عمق می‌تواند کمتر و نویز بیشتر شود. تغییر خاک یا اسکن دوگانه (به اندازه‌ی کافی بزرگ) می‌تواند تخمین بهتری بدهد.

نکته مهم: عمق‌سنجی GPR/3D به هیچ وجه مطلق نیست. بسیاری عوامل (رطوبت، متریال خاک، دما و…) در آن موثرند. هر گونه ادعای عمق دقیق یا جنس فلز قطعی تنها از آزمایش حفاری یا نمونه‌برداری تایید می‌شود.

۷. خروجی گرفتن و تهیه گزارش نهایی

پس از تحلیل، ممکن است نیاز به خروجی فایل یا گزارش داشته باشید. OKM Visualizer 3D چند گزینه خروجی دارد:

• ذخیره فایل پروژه (OKM Scan File): قبل از اتمام، با File › Save (یا آیکن Save) می‌توانید اسکن خود را با فرمت مخصوص نرم‌افزار ذخیره کنید. این فایل (.OKM یا مشابه) برای بازگشایی مجدد پروژه کامل در Visualizer استفاده می‌شود.
• خروجی تصویر (Export as Image): از منوی File › Export › Image می‌توانید نمای فعلی اسکن را به فرمت تصویر (JPG, PNG, BMP) خروجی بگیرید. این تصویر معمولاً برای گزارش‌ها یا برای بررسی دستی استفاده می‌شود.
• گزارش PDF: نسخه‌های Professional نرم‌افزار امکان Export as PDF Report را دارند. در این حالت، علاوه بر عکس اسکن (در نمای دلخواه شما)، اطلاعات پروژه، مشخصات خاک، نشانگرها (Bookmarks) و توضیحات دلخواه به یک سند PDF اضافه می‌شود. برای مثال با علامت زدن گزینه‌های Scan Image, Characteristics, Bookmarks و... در دیالوگ تولید PDF، گزارشی حرفه‌ای تهیه می‌شود. شما می‌توانید پیش‌نمایش گزارش را ببینید و سپس Export کنید.
• خروجی CSV: اگر نیاز به داده خام (ماتریس سیگنال‌ها) دارید، گزینه Export as CSV (نسخه 3.1.1 به بالا) در Professional Studio موجود است. این فایل شامل مقادیر عددی قدرت سیگنال در هر مختصات است و می‌تواند در نرم‌افزارهای دیگر تحلیل شود.
• نکات گزارش‌نویسی: در گزارش PDF می‌توانید یک عنوان و زیرنویس اضافی برای تصویر انتخاب کنید تا خواننده با اطلاعات بیشتری رو به‌رو شود. همچنین رنگ پس‌زمینه اسکن را می‌توان تنظیم کرد.

۸. خطاهای رایج و نکات تکمیلی

چند نکته و خطای رایج در کار با Visualizer 3D Studio:

• فرمت نادرست داده: اطمینان حاصل کنید که فایل اسکن را از دستگاه صحیح و با نرم‌افزار آن خروجی گرفته‌اید. وارد کردن فایل‌های غیرپشتیبانی (مثل دیتا از دستگاه دیگر) به خطا منجر می‌شود.
• اختلاف ابعاد: ابعاد واردشده در پروژه باید با تنظیمات دستگاه یکسان باشد. اگر طول و عرض اشتباه باشند، اسکن تحریف می‌شود. همیشه مقادیر ورودی را با دفترچه دستگاه چک کنید.
• تنظیم خاک غلط: انتخاب خاک نامناسب باعث خطا در عمق‌یابی می‌شود. اگر عمق به نظر نمی‌رسد، خاک را عوض کنید و نتیجه را با نمونه‌برداری مقایسه کنید.
• نمایش قفل‌شده: گاهی بعد از اعمال تغییرات، اسکن ظاهر درست نمی‌شود. در این حالت، مطمئن شوید گزینه Transformations یا Visualization را موقع ذخیره علامت زده‌اید تا تنظیمات شما ذخیره شوند.
• نیاز به نسخه Pro: برخی قابلیت‌ها (نظیر گزارش PDF و CSV) فقط در نسخه حرفه‌ای ارائه می‌شوند. قبل از خرید، چک کنید نرم‌افزار شما امکانات مورد نیاز را دارد.
  

۹. نتیجه‌گیری

با دنبال‌کردن مراحل فوق، می‌توانید داده اسکنرهای تصویری OKM را به Visualizer 3D Studio وارد کرده، تنظیمات اولیه را اعمال کنید و تحلیل خود را شروع کنید. نرم‌افزار امکانات متنوعی مانند تغییر نما، رنگ‌بندی، فیلتر و گزارش‌گیری ارائه می‌دهد؛ اما نتایج نهایی نیازمند تجربه و قضاوت اپراتور است. همیشه به محدودیت‌های فناوری و تاثیر عوامل محیطی توجه کنید و برای تفسیر نهائی، داده‌ها را با شواهد میدانی بسنجید.

شرکت اطلس فلزیاب آماده پاسخگویی به سوالات فنی شما درباره دستگاه‌ها و نرم‌افزارهای جی‌پی‌آر و فلزیاب است. با استفاده از راهنمای فوق می‌توانید کار با OKM Visualizer 3D را شروع کرده و از امکانات آن در پروژه‌های کاوش خود بهره‌مند شوید.